वासिङ्टन । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पको रिपब्लिकन पार्टीलाई मध्यावधि निर्वाचनमा ठूलो राजनीतिक धक्का लागेको छ। नोभेम्बर ३ मा सम्पन्न निर्वाचनमा डेमोक्र्याटिक पार्टीले अमेरिकी संसद्का दुवै सदन प्रतिनिधिसभा र सिनेटमा बहुमत हासिल गरेको छ।
ट्रम्पको दोस्रो कार्यकालको मध्यबिन्दुमा भएको यस निर्वाचनलाई उनको नेतृत्व, आर्थिक नीति र सरकारको कार्यसम्पादनप्रतिको जनमत परीक्षणका रूपमा हेरिएको थियो। निर्वाचन परिणामले अब बाँकी कार्यकालमा ट्रम्पलाई आफ्ना नीति तथा कार्यक्रम संसद्बाट अघि बढाउन कठिन हुने संकेत गरेको छ।
रोयटर्सका अनुसार डेमोक्र्याटहरूले सिनेटमा रिपब्लिकनका कम्तीमा ६ सिट खोस्दै बहुमत हासिल गरेका छन्। प्रतिनिधिसभामा पनि रिपब्लिकनले उल्लेख्य सिट गुमाएका छन्। टेक्सास, साउथ क्यारोलाइना, आयोवा र ओहायोजस्ता परम्परागत रूपमा रिपब्लिकनको प्रभाव रहेका राज्यमा समेत डेमोक्र्याटहरूले सफलता हात पारेका छन्।
निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीको कमजोर प्रदर्शन हुनुमा बढ्दो महँगी, इन्धनको मूल्यवृद्धि र इरानसँगको युद्धप्रति जनताको असन्तुष्टि प्रमुख कारणका रूपमा देखिएका छन्। रोयटर्सका अनुसार मतदानमा सहभागी ठूलो संख्याका मतदाताले देशको वर्तमान अवस्थाप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरेका थिए। उनीहरूको असन्तुष्टि ट्रम्प प्रशासनको आर्थिक व्यवस्थापन र विदेश नीतिसँग जोडिएको देखिएको छ।
ट्रम्पले निर्वाचनमा आफ्ना पार्टीका उम्मेदवारको पक्षमा सक्रिय प्रचार गरेका थिए। उनले मतदातालाई उम्मेदवारभन्दा आफूलाई नै केन्द्रमा राखेर मतदान गर्न आग्रहसमेत गरेका थिए। तर, उनले समर्थन गरेका कतिपय उम्मेदवार पराजित भए।
टेक्सासमा डेमोक्र्याटिक उम्मेदवार जेम्स तालारिकोले ट्रम्पको समर्थन प्राप्त रिपब्लिकन उम्मेदवार केन प्याक्सटनलाई पराजित गर्दै सिनेटको सिट जितेका छन्। त्यस्तै, ओहायोमा पूर्वडेमोक्र्याटिक गभर्नर शेरोड ब्राउनले रिपब्लिकन सिनेटर जोन हस्टेडलाई हराएका छन्। साउथ क्यारोलाइना र कन्सासमा पनि डेमोक्र्याटहरूले उल्लेखनीय सफलता हासिल गरेका छन्।
यसअघि रिपब्लिकनको बलियो पकड मानिएका क्षेत्रमा समेत डेमोक्र्याटहरूले जित हासिल गर्नुले ट्रम्पको लोकप्रियतामाथि प्रश्न उठाएको छ।
ट्रम्प प्रशासनमाथि संसदीय निगरानी बढ्ने
अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचनमा राष्ट्रपतिले प्रत्यक्ष प्रतिस्पर्धा गर्दैनन्। तर, यस निर्वाचनले राष्ट्रपतिको बाँकी कार्यकालमा संसद्मा उनको राजनीतिक शक्ति कति रहनेछ भन्ने निर्धारण गर्छ।
प्रतिनिधिसभामा बहुमत गुमाएपछि ट्रम्प प्रशासनका निर्णय, सरकारी खर्च, बजेट तथा विभिन्न नीतिमाथि डेमोक्र्याटहरूले कडा निगरानी गर्न सक्नेछन्। उनीहरूले प्रशासनका कामकारबाहीबारे छानबिन गर्ने, संसदीय सुनुवाइ आयोजना गर्ने र सरकारी अधिकारीहरूलाई समितिमा उपस्थित गराएर जवाफ माग्न सक्नेछन्।
सिनेटमा समेत डेमोक्र्याटहरूको बहुमत कायम भएपछि न्यायाधीश तथा उच्च सरकारी पदाधिकारीको नियुक्ति र महत्त्वपूर्ण विधेयक पारित गराउन ट्रम्पलाई थप कठिनाइ हुने देखिन्छ।
यद्यपि, संसद्मा विपक्षी दलको बहुमत हुँदैमा राष्ट्रपतिको कार्यकारी अधिकार स्वतः समाप्त हुँदैन। ट्रम्पले संवैधानिक अधिकार प्रयोग गर्दै आफ्ना नीतिहरू अघि बढाउन सक्नेछन्। तर, बजेट तथा कानुन निर्माणका लागि संसद्को सहयोग आवश्यक पर्ने भएकाले उनको राजनीतिक कार्यसूची प्रभावित हुन सक्छ।
२०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनमा पनि प्रभाव पर्न सक्ने
मध्यावधि निर्वाचनको परिणामले सन् २०२८ मा हुने अमेरिकी राष्ट्रपतीय निर्वाचनको राजनीतिक समीकरणलाई समेत प्रभावित पार्न सक्नेछ। डेमोक्र्याटहरूले यस परिणामलाई ट्रम्प प्रशासनप्रतिको जनअसन्तुष्टिको प्रमाणका रूपमा प्रस्तुत गर्ने अवसर पाएका छन्।
अर्कोतर्फ, रिपब्लिकन पार्टीभित्र नेतृत्व, उम्मेदवार छनोट र आगामी चुनावी रणनीतिबारे बहस चर्किन सक्ने देखिन्छ। यद्यपि, मध्यावधि निर्वाचनमा भएको हारले मात्रै सन् २०२८ को राष्ट्रपतीय निर्वाचनको परिणाम निर्धारण गर्दैन। आगामी दुई वर्षमा अर्थतन्त्र, विदेश नीति र सरकारको कार्यसम्पादनले मतदाताको धारणा परिवर्तन गर्न सक्छ।
अमेरिकामा मध्यावधि निर्वाचनलाई सामान्यतः सत्तारूढ राष्ट्रपतिका लागि जनमत परीक्षणका रूपमा लिने गरिन्छ। दोस्रो विश्वयुद्धपछि भएका अधिकांश मध्यावधि निर्वाचनमा राष्ट्रपतिको दलले कांग्रेसमा सिट गुमाएको इतिहास छ। यसपटकको परिणामले पनि ट्रम्पका लागि बाँकी कार्यकाल राजनीतिक रूपमा चुनौतीपूर्ण बन्ने संकेत गरेको छ।
निर्वाचनमा रिपब्लिकन पार्टीको हारपछि राष्ट्रपति ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमार्फत प्रतिक्रिया दिँदै आफू मतपत्रमा नरहेको भन्दै पार्टीको कमजोर प्रदर्शनबाट दूरी बनाउन खोजेका छन्। उनले लेखेका छन्, ‘यो चुनावको मतपत्रमा म थिइनँ। यदि म उम्मेदवार भएको भए हामीले निकै ठूलो मतान्तरले जित्ने थियौँ।’
