काठमाडौं । अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा गिरावट आएको छ। अघिल्लो साता तीव्र मूल्यवृद्धि भएपछि लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न थालेसँगै तेलको मूल्य घटेको हो। यसैबीच, अमेरिकाले इरानमाथि घोषणा गर्न लागेको नयाँ प्रतिबन्धको विवरणको प्रतीक्षाले पनि बजारमा अनिश्चितता बढाएको छ।
सोमबार कारोबारका क्रममा ब्रेन्ट क्रुडको मूल्य १.२६ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ९३.१८ अमेरिकी डलरमा झरेको छ। त्यस्तै, डब्लूटीआई क्रुडको मूल्य १.५४ प्रतिशतले घटेर प्रतिब्यारेल ८५.७२ डलरमा कारोबार भइरहेको छ।
दुवै प्रमुख बेन्चमार्कको मूल्य अघिल्लो साता ५ प्रतिशतभन्दा बढीले बढेको थियो। अमेरिका र इरानबीच बढ्दो तनाव, इरानी कच्चा तेलको निर्यातमा आएको कमी तथा स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने ट्यांकर आवागमनमा आएको तीव्र गिरावटले विश्व तेल बजारमा आपूर्ति जोखिम बढाएको थियो।
हालको मूल्य गिरावट भने मुख्यतः अघिल्लो साताको तीव्र वृद्धिपछि लगानीकर्ताले नाफा सुरक्षित गर्न थालेको परिणामका रूपमा हेरिएको छ। यसलाई अमेरिका–इरान तनावमा उल्लेख्य सुधार आएको संकेतका रूपमा भने लिन नसकिने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
पछिल्लो ४८ घण्टामा स्ट्रेट अफ हर्मुज क्षेत्रमा नयाँ आक्रमणको पुष्टि भएको छैन। यसलाई तेल बजारका लागि केही सकारात्मक संकेत मानिए पनि समुद्री मार्गमा ट्यांकरको आवागमन नै निकै कम भएकाले आक्रमणका घटना घटेको हुन सक्ने विश्लेषण गरिएको छ।
अमेरिकी सेनाको सेन्ट्रल कमान्डका अनुसार इरानी बन्दरगाहमाथि लगाइएको अमेरिकी नाकाबन्दीका कारण हालसम्म ७० वटा व्यावसायिक पानीजहाजले आफ्नो मार्ग परिवर्तन गरेका छन्। तीनवटा जहाजलाई निष्क्रिय बनाइएको दाबीसमेत अमेरिकी पक्षले गरेको छ।
उता, इरानले पनि स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने समुद्री आवागमनमा नियन्त्रण थप कडा बनाउँदै लगेको छ। पारवहनसम्बन्धी व्यवस्थाको उल्लंघन गरेको आरोपमा इरानले दर्जनौँ पानीजहाजको सूची सार्वजनिक गर्दै भविष्यमा कारबाही हुन सक्ने चेतावनी दिएको छ।
तेल बजारका लागि सोमबारको महत्वपूर्ण घटनाक्रम अमेरिकी ट्रेजरी सचिव स्कट बेसेन्टको पत्रकार सम्मेलनलाई मानिएको छ। उनले इरानविरुद्ध नयाँ आर्थिक प्रतिबन्ध घोषणा गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
बेसेन्टले सप्ताहन्तमा आगामी अभियानलाई कडा आर्थिक कारबाहीको संकेत गर्दै त्यसलाई ‘इकोनोमिक डी–डे’ को संज्ञा दिएका थिए।
नयाँ प्रतिबन्ध विशेषगरी इरानी पेट्रोलियम खरिद तथा ढुवानी गर्ने देश र संस्थाहरू, इरानका वित्तीय कारोबारलाई सहज बनाउने पक्ष तथा समुद्री मार्गबाट इरानी इन्धनको स्थानान्तरणलाई बेवास्ता गर्नेहरूमाथि केन्द्रित हुने संकेत गरिएको छ।
अमेरिकी नाकाबन्दीको प्रभाव इरानको तेल निर्यातमा देखिन थालिसकेको छ। चिनियाँ खरिदकर्तालाई उपलब्ध इरानी कच्चा तेलको प्रस्ताव घट्नुका साथै उपलब्ध तेलको मूल्यसमेत बढेको रिपोर्ट सार्वजनिक भएका छन्।
यदि नयाँ प्रतिबन्धका कारण इरानी तेलका खरिदकर्ता वा मध्यस्थकर्ताहरू थप निरुत्साहित भए भने विश्व बजारमा कच्चा तेलको आपूर्ति अझ कसिलो हुन सक्ने जोखिम छ।
अमेरिकी आर्थिक अभियानमा सहभागी हुने कुनै पनि देशले गम्भीर परिणाम भोग्नुपर्ने चेतावनी इरानले दिएको छ। इरानको सर्वोच्च राष्ट्रिय सुरक्षा परिषद्का प्रमुख मोसेन रेजाइले अमेरिकी अभियानमा सहभागी हुने कुनै पनि देशको कदमलाई ‘युद्धको कार्य’ का रूपमा लिइने चेतावनी दिएका छन्।
यद्यपि, तेहरानबाट आएका राजनीतिक संकेत भने मिश्रित छन्। इरानी राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनले अमेरिकासँग जुनमा भएको समझदारीको बचाउ गर्दै वर्तमान तनावबाट बाहिरिन कूटनीति नै उपयुक्त माध्यम भएको बताएका छन्।
यसैबीच, पाकिस्तानका सेना प्रमुख फिल्ड मार्शल असिम मुनीर सोमबार तेहरान जाने अपेक्षा गरिएको छ। पाकिस्तानले अमेरिका र इरानबीच पुनः वार्ता सुरु गराउन मध्यस्थताको प्रयास गरिरहेको छ।
अहिले विश्व तेल बजारको मुख्य ध्यान अमेरिकी ट्रेजरी सचिव बेसेन्टले घोषणा गर्ने नयाँ प्रतिबन्ध र त्यसको प्रभावमा केन्द्रित छ।
नयाँ प्रतिबन्धले इरानी तेल निर्यातमा उल्लेख्य कमी ल्याएमा विश्व बजारमा आपूर्ति जोखिम बढ्न सक्नेछ, जसले कच्चा तेलको मूल्यलाई पुनः उकालो लगाउन सक्छ।
अर्कोतर्फ, अमेरिकी कदमले इरानलाई थप आक्रामक प्रतिक्रिया दिन प्रेरित गरेमा स्ट्रेट अफ हर्मुज हुँदै हुने समुद्री आवागमनमा थप अवरोध आउन सक्छ। विश्वको महत्वपूर्ण ऊर्जा आपूर्ति मार्गमध्ये एक मानिने यस क्षेत्रमा लामो समयसम्म अवरोध सिर्जना भएमा विश्व ऊर्जा बजारमा ठूलो अस्थिरता उत्पन्न हुने जोखिम छ।
त्यसैले अहिलेको मूल्य गिरावटलाई स्थायी प्रवृत्तिका रूपमा भन्दा पनि अघिल्लो साताको तीव्र वृद्धिपछि आएको अल्पकालीन करेक्सनका रूपमा हेरिएको छ। आगामी दिनमा अमेरिकी प्रतिबन्ध, इरानको प्रतिक्रिया र स्ट्रेट अफ हर्मुजको समुद्री गतिविधिले तेलको मूल्यको दिशा निर्धारण गर्ने देखिन्छ।
