काठमाडौं । गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ मा जीवन बीमा कम्पनीहरूमा बीमालेख समर्पण (सर्रेन्डर) गर्ने संख्या र त्यसबापत भुक्तानी भएको रकम दुवै घटेको देखिएको छ।
नेपाल बीमा प्राधिकरणले सार्वजनिक गरेको ‘बीमा प्रतिविम्ब’ अनुसार समीक्षा अवधिमा ९० हजार ३८७ वटा जीवन बीमालेख समर्पण भएका छन्। अघिल्लो आर्थिक वर्ष २०८१/८२ मा भने १ लाख ८ हजार २३८ वटा बीमालेख समर्पण भएका थिए। यसअनुसार समर्पण संख्या १६.४९ प्रतिशतले घटेको हो।
समर्पण संख्या घटेसँगै समर्पणबापत कम्पनीहरूले गरेको भुक्तानी पनि घटेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष १५ अर्ब १५ करोड २१ लाख रुपैयाँ भुक्तानी भएकोमा गत आर्थिक वर्ष १३ अर्ब ७७ करोड १९ लाख रुपैयाँ मात्र भुक्तानी गरिएको छ। यो ९.११ प्रतिशतको गिरावट हो।
प्राधिकरणका अनुसार नवीकरण बीमाशुल्क तिर्नुपर्ने मितिबाट ६ महिना नाघेका व्यतित (लाप्स) बीमालेखको संख्या पनि घटेको छ।
गत आर्थिक वर्ष १० लाख ३० हजार ४० वटा बीमालेख व्यतित भएका छन्, जुन अघिल्लो वर्षको १२ लाख ४३ हजार ३६५ वटाको तुलनामा १७.१७ प्रतिशत कम हो।
तर, व्यतित बीमालेखसँग सम्बन्धित उठ्न बाँकी प्रिमियम रकम भने बढेको छ। समीक्षा अवधिमा यस्तो रकम ३९ अर्ब २४ करोड ७२ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। अघिल्लो आर्थिक वर्ष यो रकम ३५ अर्ब १ करोड ७७ लाख रुपैयाँ रहेको थियो।
यसअनुसार व्यतित बीमालेखको उठ्न बाँकी रकम १२.०८ प्रतिशतले वृद्धि भएको नेपाल बीमा प्राधिकरणको तथ्यांकले देखाएको छ।
विश्लेषण : समर्पण दर अझ घटाउन के गर्नुपर्ला?
जीवन बीमालेख समर्पण दर घटाउन सबैभन्दा पहिले बीमितको प्रिमियम तिर्न सक्ने क्षमता बलियो बनाउनु आवश्यक छ। आर्थिक कठिनाइका कारण धेरै बीमितले बीचमै बीमा छोड्ने गरेका छन्। त्यसैले मासिक, त्रैमासिक वा लचिलो किस्तामा प्रिमियम तिर्न सकिने व्यवस्था थप प्रभावकारी बनाउनुपर्ने देखिन्छ।
त्यसैगरी, डिजिटल रिमाइन्डर प्रणालीलाई अझ प्रभावकारी बनाउँदै प्रिमियम भुक्तानीको मिति अघि नै एसएमएस, मोबाइल एप, इमेल तथा फोनमार्फत जानकारी गराउने व्यवस्था सुदृढ गर्न आवश्यक छ। यसले बीमालेख व्यतित हुने सम्भावना घटाउन मद्दत पुर्याउँछ।
बीमा कम्पनीहरूले बीमालेख पुनःसक्रिय कार्यक्रमलाई सहज बनाउनुपर्छ। जरिवाना वा थप प्रक्रियाका कारण धेरै बीमित पुनः बीमा सक्रिय गर्न इच्छुक हुँदाहुँदै पनि पछि हट्ने अवस्था देखिन्छ। यसलाई सरल बनाउँदा समर्पण दर थप घट्न सक्छ।
बीमा अभिकर्ताहरूले बीमा बिक्री गर्दा जोखिम सुरक्षा र दीर्घकालीन बचतको महत्वबारे स्पष्ट परामर्श दिनुपर्ने आवश्यकता पनि उत्तिकै छ। वास्तविक आवश्यकता र आम्दानीअनुसारको बीमायोजना छनोट गराउँदा बीचमै बीमा छोड्ने प्रवृत्ति कम हुने विज्ञहरूको धारणा छ।
यससँगै नेपाल बीमा प्राधिकरणले पनि वित्तीय साक्षरता तथा बीमा सचेतना कार्यक्रमलाई ग्रामीण क्षेत्रसम्म विस्तार गर्नुपर्ने आवश्यकता छ। धेरै बीमितले बीमाको दीर्घकालीन लाभभन्दा तत्काल रकम फिर्ता लिनु उपयुक्त ठान्ने प्रवृत्ति अझै रहेकाले सचेतना अभिवृद्धि आवश्यक देखिन्छ।
यस्ता सुधार प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गर्न सके आगामी वर्षहरूमा जीवन बीमालेख समर्पण दर अझ घट्ने, व्यतित बीमालेखको संख्या कम हुने तथा जीवन बीमा क्षेत्रमा दीर्घकालीन स्थायित्व र विश्वास थप मजबुत हुने अपेक्षा गरिएको छ।
