काठमाडौं । बैंक तथा वित्तीय संस्थामा लगानीयोग्य रकम थुप्रिएर कर्जा विस्तार अपेक्षाकृत सुस्त देखिए पनि वाणिज्य बैंकहरूको नाफामा भने वृद्धि भएको छ। चालु आर्थिक वर्ष २०८३/८४ को पहिलो दुई महिनामै वाणिज्य बैंकहरूले १७ अर्ब ८१ करोड ४० लाख रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका छन्।
नेपाल राष्ट्र बैंकले सार्वजनिक गरेको तथ्यांकअनुसार साउन र भदौमा बैंकहरूले कमाएको नाफा गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ७.३२ प्रतिशत बढी हो। गत आर्थिक वर्ष २०८२/८३ को पहिलो दुई महिनामा वाणिज्य बैंकहरूको कुल नाफा १६ अर्ब ५९ करोड ८७ लाख रुपैयाँ थियो।
बैंकहरूको नाफा बढ्नुले वित्तीय क्षेत्रको आम्दानीमा सुधार देखाए पनि यसको प्रभाव सबै बैंकमा समान छैन। केही बैंकले नाफामा उल्लेख्य वृद्धि गरेका छन् भने केहीको वृद्धि सामान्य छ। यसले बैंकहरूको व्यवसाय विस्तार, आम्दानीका स्रोत र खर्च व्यवस्थापनमा फरक अवस्था रहेको संकेत गर्छ।
दुई महिनाको अवधिमा सबैभन्दा बढी नाफा कमाउने बैंकमा नबिल बैंक पहिलो स्थानमा छ। बैंकले १ अर्ब ८० करोड २६ लाख रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेको छ, जुन गत आर्थिक वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३५.८३ प्रतिशत बढी हो।
नाफाका आधारमा ग्लोबल आइएमई बैंक दोस्रो स्थानमा छ। बैंकले १ अर्ब ६९ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। यो गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ३.०७ प्रतिशत बढी हो। नेपाल इन्भेष्टमेन्ट मेगा बैंक १ अर्ब २७ करोड रुपैयाँ नाफासहित तेस्रो स्थानमा रहेको छ। बैंकको नाफा ०.९१ प्रतिशतले बढेको छ।
त्यस्तै, प्राइम बैंकले १ अर्ब १४ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएको छ। यो गत वर्षको सोही अवधिको तुलनामा ८.९९ प्रतिशत बढी हो। राष्ट्रिय वाणिज्य बैंकले १ अर्ब ११ करोड रुपैयाँ नाफा आर्जन गर्दै पाँचौँ स्थान हासिल गरेको छ। बैंकको नाफा २५.३१ प्रतिशतले बढेको छ।
नाफा वृद्धिदरका आधारमा भने सानिमा बैंक र हिमालयन बैंक अगाडि देखिएका छन्। सानिमा बैंकको नाफा ४२.१५ प्रतिशतले बढेर १ अर्ब २ करोड रुपैयाँ पुगेको छ। हिमालयन बैंकको नाफा ५५.१३ प्रतिशतले बढेर ५७ करोड ५१ लाख रुपैयाँ पुगेको छ। यी दुई बैंकको नाफा वृद्धिदरले तुलनात्मक रूपमा तीव्र सुधार देखाए पनि कुल नाफाको आकारका आधारमा उनीहरूको स्थान फरक छ।
अन्य बैंकहरूको नाफा पनि उल्लेख्य छ। एनएमबी बैंकले १ अर्ब ३ करोड रुपैयाँ, कुमारी बैंकले १ अर्ब १ करोड रुपैयाँ र एभरेष्ट बैंकले ९८ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएका छन्। लक्ष्मी सनराइज बैंकको नाफा ८९ करोड, सिद्धार्थ बैंकको ८४ करोड र प्रभु बैंकको ७४ करोड रुपैयाँ रहेको छ।
नेपाल बैंकले ७३ करोड रुपैयाँ, कृषि विकास बैंकले ५५ करोड, माछापुच्छ्रे बैंकले ५२ करोड, एनआईसी एशिया बैंकले ४९ करोड र स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड बैंकले ४७ करोड रुपैयाँ नाफा आर्जन गरेका छन्। सिटिजन्स बैंकले ४७ करोड रुपैयाँ र नेपाल एसबीआई बैंकले ४१ करोड रुपैयाँ नाफा कमाएका छन्। उपलब्ध विवरणअनुसार नेपाल एसबीआई बैंकको नाफा सबैभन्दा कम रहेको छ।
बैंकिङ प्रणालीमा लगानीयोग्य रकम पर्याप्त हुनु र बैंकहरूको नाफा बढ्नु एउटै कुरा होइन। बैंकको नाफामा कर्जा तथा लगानीबाट प्राप्त ब्याज, शुल्क तथा कमिसन आम्दानी, सञ्चालन खर्च, कर्जा नोक्सानी व्यवस्थाका लागि छुट्याइएको रकम र अन्य आम्दानीले प्रभाव पार्छन्। त्यसैले नाफा बढेको तथ्यांकले मात्रै कर्जा विस्तारमा सुधार आएको वा समग्र बैंकिङ व्यवसाय बलियो भएको निष्कर्ष निकाल्न पर्याप्त हुँदैन।
बैंकहरूको वित्तीय अवस्था मूल्यांकन गर्दा नाफाको आकार र वृद्धिदरका साथै खराब कर्जा, कर्जा विस्तार, निक्षेपको लागत, पुँजीको पर्याप्तता र प्रतिफलको स्थायित्व पनि हेर्नुपर्छ। विशेषगरी लगानीयोग्य रकम थुप्रिएको अवस्थामा बैंकहरूले उपलब्ध स्रोतलाई कति प्रभावकारी रूपमा उत्पादनशील क्षेत्रमा परिचालन गर्न सकेका छन् भन्ने प्रश्न महत्त्वपूर्ण हुन्छ।
पहिलो दुई महिनाको तथ्यांकले वाणिज्य बैंकहरूको समग्र नाफामा सुधार देखाए पनि आगामी महिनामा यो प्रवृत्ति कायम रहन्छ कि रहँदैन भन्ने कुरा कर्जा माग, ब्याजदर, आर्थिक गतिविधि र बैंकहरूको खर्च व्यवस्थापनमा निर्भर हुनेछ।
