नेपाल अहिले ठूलो प्राकृतिक विपत्तिको सामना गरिरहेको छ। रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको विनाशकारी बाढीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखा, चितवनलगायतका नदी तटीय क्षेत्रमा ठूलो मानवीय तथा भौतिक क्षति पुर्याएको छ। बाढीमा परेर कतिपय मानिसको ज्यान गएको छ भने धेरै अझै बेपत्ता छन्। उद्धार, खोजी, उपचार, राहत र पुनःस्थापनाको काम चुनौतीपूर्ण बनेको छ।
यस्तो संकटका बेला सरकारको क्षमता र तयारीमाथि प्रश्न उठिरहेका छन्। स्रोत, साधन तथा आवश्यक प्रविधिको अभावका कारण कतिपय स्थानमा उद्धार कार्य अपेक्षित गतिमा अघि बढ्न नसकेको गुनासो पनि छ। तर विपद्को यो कठिन घडीमा निजी क्षेत्र, वित्तीय संस्था, व्यवसायी तथा सर्वसाधारणले आफ्नो क्षमताअनुसार सहयोगको हात बढाएका छन्।
जीवन बीमा कम्पनीहरू पनि यस अभियानबाट अलग रहेका छैनन्। बीमा व्यवसायको मूल दर्शन नै जोखिम र संकटमा मानिसलाई आर्थिक सुरक्षा प्रदान गर्नु हो। त्यसैले प्राकृतिक विपत्तिमा बीमा कम्पनीहरूले गरेको आर्थिक तथा मानवीय सहयोगलाई उनीहरूको संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वसँगै सामाजिक संवेदनशीलताको उदाहरणका रूपमा पनि हेर्न सकिन्छ।
हालसम्म सार्वजनिक भएका विवरणअनुसार जीवन बीमा कम्पनीहरूबाट मात्र कम्तीमा ११ करोड १८ लाख रुपैयाँ प्रत्यक्ष आर्थिक सहयोग घोषणा वा प्रदान भएको देखिन्छ। यसबाहेक हिमालयन लाइफका कर्मचारीहरूले करिब ८ लाख रुपैयाँ बराबरको खाद्यान्न तथा लत्ताकपडा सहयोग गरेका छन्। केही कम्पनीले सहयोग घोषणा गरेका छन् भने केहीले रकम हस्तान्तरणसमेत गरिसकेका छन्। त्यसैले यहाँ ‘घोषणा’ र ‘हस्तान्तरण’ बीचको अन्तरलाई ध्यान दिन आवश्यक छ।
विपद् राहतमा जीवन बीमा कम्पनीहरूमध्ये सबैभन्दा ठूलो आर्थिक सहयोग नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले गरेको छ।
नेपाल लाइफले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा २ करोड ५१ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ। कम्पनीले रसुवाको भोटेकोशी नदीमा आएको बाढीबाट प्रभावित परिवारको उद्धार, राहत, पुनःस्थापना तथा मानवीय सहयोगका लागि उक्त रकम प्रदान गरेको जनाएको छ। कम्पनीका सञ्चालक, पूर्वअध्यक्ष र प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले संयुक्त रूपमा सहयोग रकमको चेक हस्तान्तरण गरेका थिए।
यसले जीवन बीमा क्षेत्रबाट भएको सहयोगमा नेपाल लाइफलाई सबैभन्दा अगाडि राखेको छ।
नेशनल लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले पनि प्रधानमन्त्री विपद् राहत कोषमा १ करोड ५१ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ। कम्पनीले संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत उक्त रकम उपलब्ध गराएको जनाएको छ।
ठूलो आकारको सहयोग गर्ने जीवन बीमा कम्पनीमध्ये नेशनल लाइफ पनि अग्रपंक्तिमा देखिएको छ।
सिटिजन लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि बाढी तथा प्राकृतिक विपद्बाट प्रभावित नागरिकको उद्धार, राहत र पुनःस्थापनाका लागि १ करोड ५१ लाख रुपैयाँ प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा सहयोग गरेको छ।
यस सहयोगको एउटा विशेष पक्ष के छ भने रकममा कम्पनीका कर्मचारी तथा सिटिजन लिडर्सको योगदानसमेत जोडिएको छ। उपलब्ध विवरणअनुसार सिटिजन लिडर्सका तर्फबाट १८ लाख ६७ हजार रुपैयाँ र कर्मचारीका तर्फबाट २१ लाख ३३ हजार रुपैयाँ योगदान भएको छ।
यसले कम्पनीको संस्थागत सहयोगसँगै कर्मचारी तहबाट पनि विपद्मा योगदान गर्ने संस्कृति देखाएको छ।
एशियन लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित परिवारको राहत, पुनःस्थापना तथा घाइतेको उद्धार र उपचारका लागि १ करोड १ लाख रुपैयाँ सहयोग गर्ने घोषणा गरेको छ। कम्पनीले उक्त सहयोग प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमार्फत उपलब्ध गराउने जनाएको छ।
जीवन बीमा कम्पनीहरूमध्ये एक करोडभन्दा बढी सहयोग गर्ने कम्पनीको सूचीमा एशियन लाइफ पनि परेको छ।
सूर्यज्योति लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि बाढीपीडितको उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि १ करोड रुपैयाँ सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
कम्पनीले रसुवा, नुवाकोट, धादिङ, गोरखालगायतका क्षेत्रमा भएको क्षतिप्रति दुःख व्यक्त गर्दै प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा रकम उपलब्ध गराउने जनाएको हो।
आइएमई लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीले पनि बाढी प्रभावित नागरिकको तत्कालीन उद्धार, राहत तथा दीर्घकालीन पुनःस्थापनाका लागि १ करोड रुपैयाँ सहयोग गर्ने प्रतिबद्धता जनाएको छ।
कम्पनीले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा उक्त रकम उपलब्ध गराउने जनाएको हो। बाढी प्रभावितको खोज, उद्धार, खाद्यान्न, स्वास्थ्य उपचार तथा पुनःस्थापनामा सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले रकम प्रदान गर्न लागिएको कम्पनीले जनाएको छ।
सानिमा रिलायन्स लाइफ इन्स्योरेन्सले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा ७२ लाख रुपैयाँ सहयोग गर्ने घोषणा गरेको छ।
कम्पनीले बाढी तथा प्राकृतिक विपद्का कारण प्रभावित नागरिकको उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि राज्यले अघि बढाएको अभियानमा आफ्नो तर्फबाट सहयोग र सहकार्य गर्ने जनाएको छ।
सन नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित नागरिकको उद्धार, राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि ६० लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ।
कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले अर्थमन्त्रीमार्फत प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा रकम हस्तान्तरण गरेका हुन्।
रिलायबल नेपाल लाइफ इन्स्योरेन्सले रसुवा, नुवाकोट, धादिङलगायतका विभिन्न जिल्लामा भोटेकोशी तथा त्रिशूली नदी प्रणालीमा आएको बाढीबाट प्रभावित नागरिकका लागि ५१ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ।
कम्पनीले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा उक्त रकम उपलब्ध गराएको हो। कम्पनीका प्रमुख कार्यकारी अधिकृत तथा डेपुटी प्रमुख कार्यकारी अधिकृतले अर्थमन्त्रीलाई सहयोग रकम हस्तान्तरण गरेका थिए।
प्रभु महालक्ष्मी लाइफ इन्स्योरेन्सले पनि प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा ५१ लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ।
कम्पनीले विपद्बाट प्रभावित नागरिकको तत्कालीन उद्धार, राहत तथा दीर्घकालीन पुनःस्थापनाका लागि संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वअन्तर्गत रकम उपलब्ध गराएको जनाएको छ।
बहुराष्ट्रिय जीवन बीमा कम्पनी मेटलाइफ नेपालले भोटेकोशी बाढीबाट प्रभावित समुदायको राहत तथा पुनःस्थापनाका लागि ३० लाख रुपैयाँ सहयोग गरेको छ।
कम्पनीले प्रधानमन्त्री दैवी प्रकोप उद्धार कोषमा रकम जम्मा गरेको जनाएको छ।
हिमालयन लाइफ इन्स्योरेन्सको योगदान भने केही फरक देखिएको छ। कम्पनीका कर्मचारीहरूले रसुवा जिल्लाका बाढी तथा पहिरो प्रभावित नागरिकका लागि करिब ८ लाख रुपैयाँ बराबरको खाद्यान्न तथा लत्ताकपडा सहयोग गरेका छन्। यसका साथै कम्पनीले बाढी प्रभावित क्षेत्रमा घाइतेहरूको उपचारमा सहयोग पुर्याउने उद्देश्यले रक्तदान कार्यक्रमसमेत आयोजना गरेको थियो।
यसले विपद्मा सहयोग भनेको केवल नगद रकम उपलब्ध गराउनु मात्र होइन भन्ने सन्देश पनि दिएको छ।
बीमा कम्पनीको व्यवसाय सामान्य अवस्थामा जोखिम व्यवस्थापन र वित्तीय सुरक्षासँग जोडिएको हुन्छ। मानिसले भविष्यमा आउन सक्ने जोखिमविरुद्ध आज बीमा शुल्क तिर्छ र संकट पर्दा बीमा कम्पनीले आर्थिक सुरक्षा दिन्छ। त्यसैले प्राकृतिक विपत्तिको समयमा बीमा कम्पनीबाट हुने सामाजिक सहयोगलाई केवल ‘दान’ का रूपमा मात्र हेर्नुभन्दा पनि उनीहरूको व्यवसायिक दर्शनसँग जोडेर हेर्न सकिन्छ।
यसपटक जीवन बीमा कम्पनीहरूले देखाएको सहभागिता पनि यही दृष्टिले महत्वपूर्ण छ। एउटै विपत्तिमा नेपाल लाइफले २ करोड ५१ लाख, नेशनल लाइफ र सिटिजन लाइफले १ करोड ५१ लाखका दरले तथा अन्य कम्पनीहरूले लाखौँदेखि एक करोड रुपैयाँसम्म सहयोग गरेका छन्।
तर विपद्मा रकम संकलन हुनु मात्र पर्याप्त हुँदैन। रकम कहाँ पुग्यो, कसरी खर्च भयो, कसले लाभ पायो र पुनःस्थापनामा त्यसको प्रभाव कति पर्यो भन्ने कुरा अझ महत्वपूर्ण हुन्छ।
त्यसैले अब सरकार र सम्बन्धित निकायको जिम्मेवारी राहत कोषमा रकम जम्मा गराउने मात्र नभई त्यसको पारदर्शी परिचालन गर्नु पनि हो। विपद्मा नागरिकले दिएको विश्वास र निजी क्षेत्रले दिएको आर्थिक सहयोग दुवैको सम्मान पारदर्शिता र प्रभावकारी कार्यान्वयनबाट मात्र हुन सक्छ।
भोटेकोशीको बाढीले राज्यको उद्धार क्षमताको मात्र परीक्षा लिएको छैन, समाजको मानवीय संवेदनशीलताको पनि परीक्षा लिएको छ। संकटका बेला कसले कति पैसा दियो भन्ने तथ्य महत्वपूर्ण छ, तर त्यसभन्दा महत्वपूर्ण कुरा कठिन अवस्थामा कसले आफ्नो जिम्मेवारी सम्झियो भन्ने हो।
जीवन बीमा कम्पनीहरूले यो विपद्मा देखाएको सहभागिताले निजी क्षेत्र राज्यको विकल्प होइन, तर राज्यसँग हातेमालो गर्ने महत्वपूर्ण साझेदार बन्न सक्छ भन्ने देखाएको छ।
अहिले पनि धेरै परिवार आफ्ना आफन्तको खोजीमा छन्, धेरै नागरिक राहतको पर्खाइमा छन् र प्रभावित क्षेत्र पुनः सामान्य अवस्थामा फर्किन लामो समय लाग्ने अवस्था छ। त्यसैले अहिले घोषणा भएका सहयोगहरू तत्काल राहतमा मात्र सीमित नभई दीर्घकालीन पुनःस्थापना, रोजगारी पुनःनिर्माण र प्रभावित परिवारलाई सामान्य जीवनमा फर्काउने अभियानसम्म पुग्न सके मात्रै यसको वास्तविक अर्थ हुनेछ।
विपद् सकिएपछि सहयोगको चर्चा सेलाउन सक्छ, तर प्रभावित परिवारका लागि पुनःस्थापनाको संघर्ष धेरै लामो हुन सक्छ। यही कारण अहिले जीवन बीमा क्षेत्रले देखाएको आर्थिक तथा मानवीय साथलाई आगामी दिनमा पनि निरन्तरता दिनु उत्तिकै आवश्यक देखिन्छ।
