काठमाडौँ । कात्तिक १२ देखि १५ गतेसम्म देशका विभिन्न स्थानमा वर्षा हुने र केही क्षेत्रमा भारी वर्षाका कारण जोखिम बढ्न सक्ने पूर्वानुमान गरिएको छ। मौसमविद् विनोद पोखरेलले सार्वजनिक गरेको जिल्लागत प्रक्षेपणअनुसार विशेषगरी शुक्रबार र शनिबार वर्षासम्बन्धी जोखिम तुलनात्मक रूपमा बढी हुन सक्छ।
पोखरेलले सार्वजनिक गरेको जोखिम नक्सामा २८ जिल्लालाई ‘अति उच्च’ र थप २३ जिल्लालाई ‘उच्च’ जोखिमको वर्गमा राखिएको छ। यो वर्गीकरण दुईवटा मौसम पूर्वानुमान मोडलले देखाएको सम्भावित वर्षाका आधारमा गरिएको हो।
काठमाडौँ उपत्यकासहित बागमती, गण्डकी, लुम्बिनी, मधेश र कोशी प्रदेशका विभिन्न क्षेत्रमा सतर्कता आवश्यक देखिएको छ। मनाङमा पनि यसपटक विशेष ध्यान दिनुपर्ने पोखरेलले बताएका छन्।
यद्यपि, वर्षाको स्थान, समय र परिमाण परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले अहिलेको प्रक्षेपणलाई निश्चित घटनाका रूपमा लिन नहुने उनले स्पष्ट पारेका छन्।
अक्टोबर २९ देखि नोभेम्बर २ सम्मको ९६ घण्टाका लागि तयार गरिएको सञ्चित वर्षाको नक्सामा ललितपुर, लमजुङ, मनाङ, कास्की र काठमाडौँलगायत जिल्लामा तुलनात्मक रूपमा बढी वर्षा हुन सक्ने संकेत देखिएको छ।
नक्सामा दुई मौसम पूर्वानुमान मोडलमध्ये बढी वर्षा देखाउने मोडलको प्रक्षेपण समेटिएको छ। त्यसअनुसार ललितपुरमा २७३ मिलिमिटर, लमजुङमा २६३ मिलिमिटर, मनाङमा २५० मिलिमिटर, कास्कीमा २४९ मिलिमिटर र काठमाडौँमा २४६ मिलिमिटरसम्म सञ्चित वर्षा हुन सक्ने अनुमान गरिएको छ।
त्यस्तै, स्याङ्जामा २४० मिलिमिटर, बागलुङमा २३९ मिलिमिटर र अर्घाखाँचीमा २३८ मिलिमिटरसम्म वर्षाको संकेत देखाइएको छ।
यी परिमाण एकै दिनमा पर्ने वर्षाका होइनन्। सम्बन्धित अवधिमा मोडलले देखाएको सम्भावित सञ्चित वर्षा हो। त्यसैले उल्लिखित जिल्लामा ठ्याक्कै यति नै वर्षा हुन्छ भन्ने निश्चितता छैन।
जोखिमसम्बन्धी अर्को नक्साले भने अक्टोबर २९ देखि नोभेम्बर १ अर्थात् कात्तिक १२ देखि १५ गतेसम्मको अवधि समेटेको छ। सञ्चित वर्षा र जोखिमका नक्साको समयावधि फरक भएकाले तिनलाई छुट्टाछुट्टै बुझ्नुपर्ने हुन्छ।
पोखरेलले सार्वजनिक गरेको विश्लेषणअनुसार ईसीएमडब्लूएफ र जीएफएस नामका दुई मौसम पूर्वानुमान मोडलले एक दिनमा कम्तीमा ६४.५ मिलिमिटर वा ७२ घण्टामा कम्तीमा १५० मिलिमिटर वर्षाको संकेत दिएका जिल्लालाई ‘अति उच्च’ जोखिम वर्गमा राखिएको छ।
त्यस्तै, दुवै मोडलले एक दिनमा कम्तीमा ४० मिलिमिटर वा ७२ घण्टामा कम्तीमा १०० मिलिमिटर वर्षा हुने संकेत दिएका जिल्लालाई ‘उच्च’ जोखिम वर्गमा राखिएको छ।
नक्सामा धर्का लगाइएका क्षेत्रहरूमा दुई मोडलको वर्षा प्रक्षेपणबीच दोब्बरभन्दा बढी अन्तर रहेको उल्लेख छ। यसले कतिपय स्थानमा वर्षाको सम्भावित परिमाणबारे अझै अनिश्चितता रहेको देखाउँछ।
यस प्रकारको वर्गीकरणले सम्भावित जोखिम पहिचान गर्न र पूर्वतयारी गर्न सहयोग पुर्याए पनि यसलाई आधिकारिक मौसम चेतावनीको विकल्पका रूपमा लिन मिल्दैन।
सम्भावित वर्षाले धान काट्ने तथा भित्र्याउने काम, सडक यातायात र पदयात्रामा असर पार्न सक्छ। वर्षा बढी हुने स्थानमा पहिरो, सडक अवरोध र स्थानीय भूगोलअनुसार अन्य विपद्को जोखिमसमेत बढ्न सक्छ।
विशेषगरी मनाङलगायत हिमाली क्षेत्रमा यात्रा गर्ने तथा पहिरोको जोखिम भएका सडक प्रयोग गर्नेहरूले यात्राअघि मौसम पूर्वानुमान र सडकको पछिल्लो अवस्था बुझ्नु उपयुक्त हुन्छ। किसानले पनि वर्षाको सम्भावना हेरेर कृषि उपज भित्र्याउने र सुरक्षित राख्ने तयारी गर्न सक्छन्।
यसअघि जल तथा मौसम विज्ञान विभागले पनि मौसमी प्रणालीका कारण कृषि र पर्यटन क्षेत्रमा असर पर्न सक्ने जनाएको थियो। तर वर्षाको मात्रा र जोखिमको स्तरबारे थप अद्यावधिक पूर्वानुमान आवश्यक हुने बताइएको थियो।
मौसमविद् पोखरेलले पनि पूर्वानुमान परिवर्तन हुन सक्ने भएकाले नियमित रूपमा मौसमसम्बन्धी सूचना हेर्न आग्रह गरेका छन्। सम्भावित वर्षाका यी प्रक्षेपणले पूर्वतयारीका लागि आधार दिए पनि स्थानीय जोखिमको मूल्याङ्कन र आवश्यक निर्णय गर्दा जल तथा मौसम विज्ञान विभागका पछिल्ला आधिकारिक पूर्वानुमान तथा चेतावनीलाई प्राथमिकता दिनुपर्नेछ।
