नेपाल फेरि पीडामा छ।
कसैको घर बगेको छ, कसैको परिवार उजाडिएको छ। कसैको जीवनभरको कमाइ केही क्षणमै उर्लिएको नदीको भेलसँगै बगेको छ। कसैको आँगन पहिरोले पुरेको छ भने कसैको भविष्य माटो र ढुंगामुनि थिचिएको छ।
भोटेकोशीमा आएको विनाशकारी बाढीले हामीलाई फेरि एउटा कठोर सत्य सम्झाएको छ—मानिसले जतिसुकै विकास, योजना र प्रविधिको दाबी गरे पनि प्रकृतिको असामान्य प्रहारका अगाडि हामी अझै कमजोर छौँ।
तर यही भयावह परिस्थितिका बीच अर्को एउटा दृश्यले नेपाली हुनुको गर्व पनि बढाएको छ।
जब कसैको संसार भत्किँदै थियो, त्यही बेला कसैको हात उद्धारका लागि अघि बढिरहेको थियो। जब बाढीले मानिसलाई चारैतिरबाट घेरेको थियो, त्यही बेला नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी, सशस्त्र प्रहरी बल, हेलिकोप्टरका पाइलट, स्वास्थ्यकर्मी, स्थानीय तहका कर्मचारी तथा जनप्रतिनिधि, स्वयंसेवक र सर्वसाधारण नागरिक आफ्नो ज्यानको समेत पर्वाह नगरी अरूको जीवन बचाउन दौडिरहेका थिए।
हेलिकोप्टरबाट उद्धार भइरहेका नागरिक, नदी किनारमा रातदिन बेपत्ता आफन्त खोजिरहेका सुरक्षाकर्मी, घाइतेलाई काँधमा बोकेर उपचारस्थलसम्म पुर्याइरहेका स्वयंसेवक र आफ्नै घर गुमाएर पनि छिमेकीलाई खाना खुवाइरहेका पीडितका दृश्यले एउटा महत्वपूर्ण सन्देश दिएका छन्—
विपत्तिले हाम्रो घर भत्काउन सक्छ, तर हाम्रो मानवता भत्काउन सक्दैन।
सलाम छ ती सबै सहयोगी मनहरूलाई, जसले यो कठिन घडीमा आफ्नो क्षमता र सामर्थ्यअनुसार साथ दिएका छन्।
राहत तथा उद्धारमा खटिएका सुरक्षाकर्मी र उद्धारकर्मीहरू विशेष सम्मानका पात्र छन्। जोखिमपूर्ण नदी, पहिरो, भत्किएका सडक र प्रतिकूल मौसमका बीच जीवन बचाउने अभियानमा निरन्तर खटिनु सामान्य कर्तव्य मात्र होइन, असाधारण साहस, समर्पण र मानवीयताको उदाहरण हो।
सरकारी निकायदेखि स्थानीय समुदायसम्म, चिकित्सकदेखि स्वयंसेवी संस्थासम्म र देशभित्रदेखि विदेशमा रहेका नेपालीसम्म—यो संकटमा सहयोग गर्ने प्रत्येक हात धन्यवादको हकदार छ।
कसैले पैसा पठाए।
कसैले खाद्यान्न पुर्याए।
कसैले कपडा दिए।
कसैले औषधि पठाए।
कसैले श्रम दिए।
र कसैले आफ्नो समय दिए।
यही हो नेपाल। यही हो नेपाली हुनुको गर्व।
अझ महत्वपूर्ण कुरा, विपत्तिको यस घडीमा हाम्रो सामाजिक तथा धार्मिक विविधताभन्दा माथि उठेको मानवीय एकता देखिएको छ।
कोही भगवान् र प्रभुलाई पुकारिरहेका छन्, कोही अल्लाहसँग प्रार्थना गरिरहेका छन्। दुःखको कुनै धर्म हुँदैन। आँसुको कुनै जात हुँदैन। पीडाको कुनै समुदाय हुँदैन।
यही साझा पीडाले हामीलाई फेरि सम्झाएको छ—नेपालको वास्तविक शक्ति विविधतामा रहेको एकता हो।
विपत्तिको बीचमा देखिएको यो सहिष्णुता, समावेशिता र भाइचाराको जति प्रशंसा गरे पनि कम हुन्छ।
यो नै नेपाली समाजको सुन्दर पक्ष हो।
तर राहत र उद्धार गरेर मात्र हाम्रो जिम्मेवारी पूरा हुँदैन।
यो विपत्तिले भविष्यका लागि गम्भीर प्रश्न पनि छाडेको छ।
हामीले पहाड काट्ने तरिका कस्तो छ? नदी किनारमा भइरहेको अव्यवस्थित बसोबास कति सुरक्षित छ? जोखिमयुक्त क्षेत्रमा निर्माणलाई कसरी नियमन गर्ने? हाम्रा सडक, पुल र पूर्वाधार कति बलिया छन्? जलवायु परिवर्तनले बढाउँदै लगेको प्राकृतिक जोखिमका लागि हाम्रो तयारी कति पर्याप्त छ?
यी प्रश्नबाट अब भाग्न मिल्दैन।
हिमालको स्वरूप बदलिँदै छ। मौसमको प्रकृति अनिश्चित बन्दै गएको छ। नदीहरूको बहाव र स्वभावमा परिवर्तन देखिँदै छ। यस्तो अवस्थामा हरेक वर्ष बाढी र पहिरो आएपछि उद्धार गर्ने र राहत बाँड्ने पुरानो शैलीले मात्र अब पुग्दैन।
हामीले विपत्ति आएपछि उद्धार गर्ने राष्ट्रबाट विपत्ति आउनुअघि नै जोखिम घटाउने राष्ट्र बन्नुपर्छ।
त्यसका लागि प्रभावकारी पूर्वसूचना प्रणाली, सुरक्षित बस्ती, वैज्ञानिक भू–उपयोग नीति, नदी तथा पहाडप्रतिको जिम्मेवार व्यवहार, बलियो पूर्वाधार र दक्ष उद्धार संयन्त्र आवश्यक छ।
नत्र हरेक वर्ष वर्षायामसँगै आउने बाढी र पहिरोलाई ‘प्राकृतिक विपत्ति’ भन्दै भाग्यको दोष थोपरेर बसिरहनुपर्नेछ।
यो विपत्तिमा आफ्ना प्रियजन गुमाउने सबै परिवारप्रति हार्दिक समवेदना।
हराइरहेका आफन्तको प्रतीक्षामा रहेका परिवारको पीडा शब्दमा बयान गर्न सकिँदैन। घाइतेहरूको शीघ्र स्वास्थ्यलाभको कामना गर्दछु। घरबारविहीन भएका दाजुभाइ तथा दिदीबहिनीहरूलाई धैर्य र शक्ति मिलोस्।
र आफ्नो ज्यानको समेत पर्वाह नगरी अरूको जीवन बचाउन खटिरहेका सुरक्षाकर्मी, स्वास्थ्यकर्मी, उद्धारकर्मी, पाइलट र स्वयंसेवकहरूप्रति हार्दिक सम्मान।
तपाईंहरूको साहसलाई देशले सम्झिरहनेछ।
नेपाल धेरैपटक भत्किएको छ।
भूकम्पले भत्कायो।
बाढीले बगायो।
पहिरोले पुर्यो।
तर हरेकपटक नेपाली फेरि उठेका छन्।
यसपटक पनि उठ्नेछन्।
किनकि हाम्रो घर ढले पनि हाम्रो हिम्मत ढलेको छैन।
हाम्रो बाटो बगे पनि हाम्रो यात्रा रोकिएको छैन।
आँखामा आँसु भए पनि एकअर्काका लागि फैलिने हात अझै बाँकी छन्।
विपत्तिले नेपाललाई घाइते बनाउन सक्छ, तर पराजित गर्न सक्दैन।
त्यसैले आज राहतका लागि हातेमालो गरौँ। भोलिको जोखिम घटाउन चेतना र जिम्मेवारी बढाऔँ। र आजको यो पीडालाई केवल एउटा दुःखद सम्झनामा सीमित नराखी अझ सुरक्षित, व्यवस्थित, जिम्मेवार र मानवीय नेपाल निर्माण गर्ने संकल्प बनाऔँ।
नेपाल फेरि उठ्नेछ।
किनकि नेपालीको सबैभन्दा ठूलो शक्ति उसको घर, धन वा सम्पत्ति मात्र होइन—
उसको मानवता हो।
उसको एकता हो।
उसको भावना हो।
र विपत्तिमा पनि एकअर्काका लागि फैलिने फराकिलो मन हो।
