कुनै पनि संस्थाको सफलता त्यसको नेतृत्वमा पुग्ने व्यक्तिको क्षमता, अनुभव, दूरदृष्टि र निर्णय क्षमतामा निर्भर हुन्छ। संस्थाको उद्देश्य र जिम्मेवारी बुझेको, सम्बन्धित क्षेत्रमा पर्याप्त अनुभव हासिल गरेको तथा चुनौतीको सामना गर्न सक्ने व्यक्तिले नेतृत्व पाउँदा संस्था सही दिशामा अघि बढ्छ। यसको विपरीत, राजनीतिक पहुँच, भागबन्डा वा व्यक्तिगत निकटताका आधारमा गरिने नियुक्तिले संस्थाको कार्यसम्पादनमा प्रश्न उठाउन सक्छ। त्यसैले सार्वजनिक संस्थाहरूमा नियुक्ति गर्दा व्यक्तिको योग्यता, अनुभव, इमानदारी र कार्यक्षमतालाई पहिलो प्राथमिकता दिनु आवश्यक छ।
यही सन्दर्भमा नेपाल बीमा प्राधिकरणको अध्यक्ष पदका लागि सक्षम, अनुभवी र क्षमतावान डा. सुनिल देवकोटाको उम्मेदवारीलाई बीमा क्षेत्रको अनुभव र नियामकीय विज्ञताका दृष्टिले महत्त्वपूर्ण रूपमा हेरिएको छ। चार्टर्ड एकाउन्टेन्टका रूपमा दुई दशकभन्दा लामो समयदेखि बीमा, वित्त, लेखापरीक्षण तथा नियामकीय क्षेत्रमा काम गर्दै आएका देवकोटासँग सम्बन्धित क्षेत्रको व्यावहारिक अनुभव र संस्थागत व्यवस्थापनको ज्ञान छ।
उनी नेपाल चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्स संस्था (आईक्यान) को दसौँ परिषद्का निर्वाचित सदस्यसमेत हुन्। सन् २०१४ देखि एस. देवकोटा एन्ड कम्पनी चार्टर्ड एकाउन्टेन्ट्सका म्यानेजिङ पार्टनरका रूपमा कार्यरत उनले लेखापरीक्षण, वित्तीय परामर्श, कर नीति, जोखिम व्यवस्थापन र नियामकीय अनुपालनका क्षेत्रमा काम गर्दै आएका छन्। यसअघि उनले गुराँस लाइफ इन्स्योरेन्स कम्पनीमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृतका रूपमा जिम्मेवारी सम्हालेका थिए। सो क्रममा बीमा व्यवसाय विस्तार, संस्थागत पुनर्संरचना, आईपीओ निष्कासन तथा वित्तीय व्यवस्थापनमा उनको भूमिका रहेको थियो।
त्यसैगरी, उनले एनबी इन्स्योरेन्स कम्पनीमा प्रमुख कार्यकारी अधिकृत र युनाइटेड इन्स्योरेन्स कम्पनी (नेपाल) लिमिटेडमा महाप्रबन्धक तथा कम्पनी सचिवका रूपमा पनि काम गरिसकेका छन्। बीमा क्षेत्रको नियमन र नीतिगत पक्षमा समेत उनको संलग्नता रहेको छ। नेपाल बीमा प्राधिकरणको स्थलगत निरीक्षण निर्देशिका निर्माण, बीमा ऐनसम्बन्धी नीतिगत परामर्श, बीमा सुशासन, जोखिम व्यवस्थापन तथा बीमितको हित संरक्षणका विषयमा उनले काम गरेका छन्।
यी अनुभवले देवकोटालाई बीमा क्षेत्रको व्यावसायिक र नियामकीय दुवै पक्ष बुझ्ने व्यक्तिका रूपमा प्रस्तुत गर्छन्। बीमा प्राधिकरणजस्तो नियामक निकायको नेतृत्वमा पुग्ने व्यक्तिका लागि बीमा व्यवसायको व्यवहारिक ज्ञानसँगै वित्तीय अनुशासन, संस्थागत सुशासन, जोखिम पहिचान र नियामकीय क्षमताको आवश्यकता पर्छ। त्यसैले यस्तो जिम्मेवारीमा नियुक्ति गर्दा उम्मेदवारको अनुभव र कार्यक्षमताको गम्भीर मूल्यांकन हुनु स्वाभाविक हो।
सरकारको सफलताको आधार योग्य नियुक्ति
वर्तमान सरकारसँग जनताले ठूलो अपेक्षा राखेका छन्। एउटा राजनीतिक दलले अभूतपूर्व बहुमत प्राप्त गरेर सरकार गठन गरेको अवस्थामा जनताको अपेक्षा अझ बढी हुनु स्वाभाविक हो। जनताले स्थिर सरकार मात्र चाहेका छैनन्, उनीहरूले परिणाममुखी काम, सुशासन, प्रभावकारी सेवा प्रवाह र सार्वजनिक संस्थाहरूमा सुधार पनि खोजेका छन्। यही कारण सरकारले गर्ने प्रत्येक महत्त्वपूर्ण नियुक्तिप्रति नागरिक, व्यावसायिक क्षेत्र र सरोकारवालाको चासो रहनु स्वाभाविक छ।
सरकारको सफलता केवल संसद्मा रहेको बहुमत वा राजनीतिक स्थिरताले सुनिश्चित गर्दैन। सरकारको नीति कार्यान्वयन गर्ने संस्थाहरू कति सक्षम छन्, तिनको नेतृत्वमा कस्ता व्यक्ति पुगेका छन् र उनीहरूले कस्तो परिणाम दिएका छन् भन्ने कुराले सरकारको वास्तविक सफलता निर्धारण गर्छ। सक्षम व्यक्तिले जिम्मेवारी पाउँदा संस्था प्रभावकारी हुन्छ। संस्था प्रभावकारी हुँदा सरकारका नीति र कार्यक्रमले परिणाम दिन्छन्। अन्ततः यस्तै संस्थागत सफलताले सरकारलाई पनि सफल बनाउँछ।
त्यसैले सार्वजनिक संस्थाहरूको नेतृत्व चयन गर्दा राजनीतिक आस्था, व्यक्तिगत सम्बन्ध वा भागबन्डाभन्दा माथि उठेर योग्यता र क्षमतालाई प्राथमिकता दिनुपर्छ। सरकारले जनताको विश्वास जित्ने हो भने नियुक्तिमा पनि आफ्नो प्रतिबद्धता देखाउन सक्नुपर्छ। योग्य व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिनु कुनै व्यक्ति विशेषलाई अवसर दिनु मात्र होइन, सम्बन्धित संस्थाको भविष्य र सेवाग्राहीको हित सुनिश्चित गर्नु पनि हो।
बीमा क्षेत्रलाई आवश्यक छ सक्षम नियामक नेतृत्व
नेपालको बीमा क्षेत्र विस्तार हुँदै गएको छ। तर बीमाको पहुँच विस्तारसँगै बीमितको विश्वास कायम राख्ने, दाबी भुक्तानीलाई प्रभावकारी बनाउने, कम्पनीहरूको वित्तीय अवस्था सुदृढ राख्ने, जोखिम व्यवस्थापन सुधार गर्ने र नियामकीय अनुशासन कायम गर्ने चुनौती पनि उत्तिकै छन्। बीमा बजारमा देखिने समस्या समाधान गर्न नियामक निकायले प्रभावकारी भूमिका खेल्नुपर्छ।
नेपाल बीमा प्राधिकरणको अध्यक्षले बीमा कम्पनीहरूको नियमन र सुपरिवेक्षणमा मात्र सीमित नभई समग्र बीमा क्षेत्रको विकास, बीमितको अधिकार संरक्षण र संस्थागत सुशासनलाई पनि प्राथमिकता दिनुपर्ने हुन्छ। यसका लागि क्षेत्रको आन्तरिक संरचना, वित्तीय जोखिम, कम्पनीहरूको सञ्चालन प्रणाली र बीमितले भोगिरहेका समस्याबारे गहिरो जानकारी आवश्यक हुन्छ।
यस्तो अवस्थामा बीमा क्षेत्रमै लामो समय काम गरेको, बीमा कम्पनीको नेतृत्व सम्हालेको र नियामकीय तथा नीतिगत विषयमा समेत अनुभव हासिल गरेको व्यक्तिको उम्मेदवारीलाई अनुभवका आधारमा मूल्यांकन गरिनु उचित हुन्छ। डा. देवकोटाको व्यावसायिक पृष्ठभूमि यस दृष्टिले विचारणीय देखिन्छ। यद्यपि कुनै पनि नियुक्तिको अन्तिम आधार उम्मेदवारको समग्र योग्यता, नेतृत्व क्षमता, निष्पक्षता र भावी कार्ययोजना हुनुपर्छ।
सरकारले अहिले लिने नियुक्तिसम्बन्धी निर्णयले आगामी दिनमा सार्वजनिक संस्थाहरूको कार्यशैली र सरकारको सुशासनप्रतिको प्रतिबद्धता कस्तो हुनेछ भन्ने सन्देश पनि दिनेछ। जनताले परिवर्तनको अपेक्षा गरेका बेला नियुक्तिहरूमा पनि त्यसको झल्को देखिनुपर्छ। योग्य र अनुभवी व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिँदा संस्थाले परिणाम दिन सक्छ भन्ने विश्वास स्थापित गर्न सकियो भने त्यसले सरकारप्रतिको भरोसा पनि बलियो बनाउँछ।
सरकारको बहुमत उसको राजनीतिक शक्ति हो, तर सरकारको सफलता उसले निर्माण गर्ने संस्थागत क्षमता र दिने परिणाममा मापन हुन्छ। त्यसैले वर्तमान सरकारले नियुक्तिका प्रत्येक अवसरलाई संस्थागत सुधारको अवसरका रूपमा लिनुपर्छ। सक्षम व्यक्तिलाई जिम्मेवारी दिने निर्णय नै सुशासनको व्यावहारिक सुरुवात हो। सक्षम, अनुभवी र क्षमतावान व्यक्तिकाे छनाेटमा सरकार चुक्नु हुँदैन ।
